22 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Νερού

Ρόδος: Παρά την καλή φετινή χρονιά σε βροχοπτώσεις, τα προβλήματα παραμένουν

To 1992 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών όρισε την 22 Μαρτίου ως «Παγκόσμια Ημέρα Νερού» για να τραβήξει τη διεθνή προσοχή στη σημαντική έλλειψη καθαρού και ασφαλούς πόσιμου νερού σε όλο τον κόσμο. Παρά την επάρκεια νερού σε αρκετές χώρες του πλανήτη, υπάρχουν σήμερα πολλές χώρες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα λειψυδρίας και περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι στον πλανήτη δεν έχουν καθαρό, πόσιμο νερό. 
Εκτός όμως από αυτούς, έως το 2030, σύμφωνα με έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, ο μισός πληθυσμός της Γης θα αντιμετωπίσει προβλήματα λειψυδρίας εξαιτίας της αύξησης του πληθυσμού, της αλλαγής του τρόπου ζωής, των κλιματικών αλλαγών, των διατροφικών συνηθειών και της αύξησης της παραγωγής των βιοκαυσίμων.  Ο γ.γ. του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν έχει χαρακτηρίσει τη λειψυδρία ως «ισχυρό καύσιμο που κινεί πολέμους και συγκρούσεις».

Η κατάσταση στη Ρόδο

Τη στιγμή αυτή διανύουμε το υδρολογικό έτος 2008-2009 (Σεπτ. 2008 – Αύγ. 2009). Με βάση τα στοιχεία εξαμήνου, έχουμε σημαντική αύξηση των βροχοπτώσεων στο νησί της Ρόδου σε σχέση με την περασμένη χρονιά. Το βασικό και ευχάριστο χαρακτηριστικό των φετινών βροχοπτώσεων είναι οι ήπιες και όχι ραγδαίες βροχές με αποτέλεσμα περισσότερο νερό να διηθηθεί στη γη αντί να καταλήξει στη θάλασσα. Είχαμε δηλαδή περισσότερες αλλά και πιο ποιοτικές βροχοπτώσεις. Ο δε φετινός Φεβρουάριος ήταν ο καλύτερος των τελευταίων τριάντα ετών. Χαρακτηριστικά, από το σταθμό Αφάντου βλέπουμε ότι από τις 28 μέρες του Φεβρουαρίου είχαμε βροχόπτωση στην περιοχή τις 22. Η καλύτερη πάντως χρονιά των τελευταίων ετών φαίνεται να είναι το 2002-2003. 
Νότια Ρόδος και Φράγμα Απολλακιάς

Μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου, η εικόνα ήταν δραματική για τη Ν. Ρόδο. Το Φράγμα της Απολλακιάς, που είναι αποκλειστικά αρδευτικό, δεν είχε βάλει ούτε ένα κυβικό μέτρο νερού και είχε τότε 600.000 μ3 νερού αφού στο σταθμό Απολλακιάς είχαν καταγραφεί συνολικά μέχρι τότε 219 χιλ. βροχόπτωσης, σε αντίθεση με άλλους σταθμούς, όπως του Έμπωνα όπου είχαμε 636 χιλιοστά βροχόπτωσης.

Στο 2ο 15νθήμερο του Φεβρουαρίου το φράγμα της Απολλακιάς έφτασε τα 2,5 εκατ. μ3, με μια συνολική χωρητικότητα 8,5 εκ. μ3, ενώ η ετήσια χρήση από τους γεωργούς ανέρχεται σε περίπου 1 εκ. μ3 . 
Να σημειώσουμε ότι το 2003 είχαμε υπερχείλιση του φράγματος αλλά λόγω της μείωσης των βροχοπτώσεων αλλά ίσως και της κακής διαχείρισης έχουμε χάσει 6 εκ. μ3 νερού μέσα από το φράγμα σε έξι χρόνια.

Το Φράγμα του Γαδουρά

Το Φράγμα του Γαδουρά είναι ένα έργο που φιλοδοξεί να δώσει λύση στο πρόβλημα υδροδότησης όλου του νησιού της Ρόδου. Η πόλη της Ρόδου που αποτελεί τον πρώτο στόχο έχει πληθυσμό 86.00 κατοίκους (απογραφή 1991), αποτελεί το 88% των κατοίκων του νησιού και φυσικά έχει τη μεγαλύτερη κατανάλωση που αυτή τη στιγμή ανέρχεται σε 5,5 εκ. μ3. Όμως στόχος είναι η υδροδότηση όλου του νησιού με κατασκευή δευτερευόντων δικτύων σε όλους τους δήμους. Υπολογίζεται ότι το έργο θα εξυπηρετεί σε πλήρη λειτουργία 300.000 ανθρώπους (κατοίκους και επισκέπτες) με μια ετήσια ζήτηση, ... συνέχεια στη σελίδα 33
... μαζί με τα άνυδρα νησιά, της τάξης των 26,5 εκατ. μ3 και μια μέση ημερήσια ζήτηση 120.000 μ3 στο μήνα αιχμής . Είναι το μεγαλύτερο έργο που έχει κατασκευαστεί στα Δωδεκάνησα, είναι ενταγμένο στο ΠΕΠ Ν. Αιγαίου και κατασκευάζεται από την κοινοπραξία ΜΕΤΩΝ-ΑΕΓΕΚ.

Ο τεράστιος αυτός υδάτινος ταμιευτήρας με 60 εκ. μ3 ωφέλιμης χωρητικότητας θα συμβάλει στον εμπλουτισμό της υπόγειας υδροφορίας, στην ανάπτυξη ενός σπουδαίου υδροβιοτόπου και παραλίμνιας τουριστικής περιοχής αλλά θα δημιουργήσει και αντιπυρική ζώνη και μια πιο ασφαλή διαχείριση των πλημμυρικών φαινομένων. Στις αρχές του Φεβρουαρίου ο ταμιευτήρας είχε 13,5 εκ μ3 νερού ενώ σήμερα έχει φθάσει τα 20 εκ μ3. Η πιο γρήγορη αποταμίευση στο συγκεκριμένο ταμιευτήρα από ότι στην Απολλακιά οφείλεται στη πιο μεγάλη λεκάνη απορροής που διαθέτει και που καλύπτει το 11% της έκτασης ολόκληρου του νησιού της Ρόδου.

Το Μέλλον

Πολλοί από μας ίσως θεωρούμε ότι μια καλή υδρολογική χρονιά μπορεί να αντισταθμίσει όλες τις προηγούμενες κακές. Όμως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Πολλές περιοχές του νησιού μας έχουν ήδη υφαλμυρωθεί, χρειαζόμαστε ολοένα και περισσότερες γεωτρήσεις που πάνε όλο και πιο βαθιά για να βρουν νερό και από το συνολικό νερό της βροχής που πέφτει μόνο το 8%-10% τελικά κατεισδύει στο υδροφόρο ορίζοντα. Τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα με τις πυρκαγιές και την αποψίλωση των δασών αφού η κατακράτηση μειώνεται λόγω έλλειψης δέντρων και θάμνων. Επίσης δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι η ημερήσια κατανάλωση των κατοίκων και των επισκεπτών ανέρχεται σε μεγάλα επίπεδα αφού καθένας μας χρειάζεται πάνω από 250 λίτρα νερού ημερησίως για τις καθημερινές του ανάγκες. Μόνο το 2008 λοιπόν, όταν οι διανυκτερεύσεις των επισκεπτών ανήλθαν σε 12.000.000, καταναλώθηκαν το λιγότερο 3.000.000.000 (3 δις) λίτρα νερού (τρία εκατ. μ3), δηλαδή περισσότερο νερό από όσο διαθέτει το φράγμα της Απολλακιάς σήμερα, και αυτό μόνο από τους επισκέπτες! Το δε νερό που υπάρχει σήμερα στο Γαδουρά (20εκ.μ3 ) δε θα φτάνει ούτε για μια χρονιά το 2039 που είναι και ο στόχος του έργου.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Το βασικό σύνθημα είναι ότι προσέχουμε για να έχουμε. Οι κανόνες για εξοικονόμηση νερού είναι απλοί και μπορούμε να τους εφαρμόσουμε χωρίς να δυσκολευτούμε ιδιαίτερα. Ας χρησιμοποιούμε λοιπόν το νερό με λογική, χωρίς σπατάλες, και ας μην «πάρουν τα μυαλά μας αέρα» λόγω της καλής φετινής χρονιάς.

Δημήτρης Γρηγοριάδης

Ευχαριστούμε τους Σ. Γιαννίκη, προϊστάμενο του Τμήματος Ανάπτυξης Φυσικών Πόρων Δωδεκανήσου (πρώην ΥΕΒ) και Ν. Σωτηρόπουλο προϊστάμενο της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων Ύδρευσης Ρόδου του ΥΠΕΧΩΔΕ για τις πληροφορίες που μας έδωσαν.