Συνδεδεμένα με την αρχιτεκτονική της Ρόδου, το κόστος της απώλειάς τους είναι πολλαπλό.
Επίσκεψη Υπουργού, δεκαετία του 1950 στη Ρόδο. Ακολουθεί η καθιερωμένη σύσκεψη στη Νομαρχία, όπου ο κάθε Διευθυντής – τότε δεν υπήρχαν φορείς - έθετε τα προβλήματα και τις προτάσεις του. Πρόταση λοιπόν του Διευθυντή Γεωργίας ήταν το ξερίζωμα των «ανθελληνικών» φοινίκων, συμπλήρωμα της Ιταλικής αρχιτεκτονικής κάθε κτιρίου όχι μόνο στην πόλη, αλλά και στην Καλλιθέα, στο Campo Chiaro και αλλού. Όπως έλεγε, αποτελούσαν πρόβλημα διότι θύμιζαν την ιταλική περίοδο και αντιπρότεινε στη θέση τους να φυτέψουμε ελληνοπρεπή δέντρα, συγκεκριμένα πλατάνια, όπως άλλωστε είθισται σε όλες τις ελληνικές πόλεις. Σύμφωνα με τα λόγια του «…οι ξεδιάντροποι (οι Ιταλοί) ως και πλατεία με εκατό χουρμαδιές έφτιαξαν…»(!). Μπροστά στον κίνδυνο να γίνει αποδεκτή αυτή η πρόταση, ο τότε έφορος της Αρχαιολογικής υπηρεσίας κος Κοντής αναγκάστηκε να επιχειρηματολογήσει αναλόγως.
Πιο συγκεκριμένα, ανέφερε ότι στην αρχαία Ελλάδα οι φοίνικες κοσμούσαν όλες τις Ελληνικές πόλεις και ιδιαίτερα τους ναούς και συνεπώς, δεν μπορούσε να αμφισβητήσει κανείς την ελληνικότητα τους.
Επιπλέον, από τότε που τα πλήθη υποδέχτηκαν ως βασιλέα τον Ιησού Χριστό στρώνοντας με βάγια την είσοδο του στη Βηθλεέμ – όπως αναφέρει το Ευαγγέλλιο – οι φοίνικες αποτελούν σύμβολα της χριστιανικής πίστης και θρησκείας. Άλλωστε, εξ ου και η Κυριακή των Βαΐων.
Άρα λοιπόν, οι φοίνικες δεν ήταν μόνο δέντρα ελληνοπρεπή αλλά και σύμβολα του Χριστιανισμού. Επομένως, αδίκως κατηγορούντο.
Κάπως έτσι, τότε γλίτωσαν τον αφανισμό…
Αυτά μου είχε διηγηθεί ο αείμνηστος φίλος Ηλίας Κόλλιας (αλήθεια, αυτές τις μέρες συμπληρώνονται δύο χρόνια από τότε που έφυγε από κοντά μας…) καθαρίζοντας την τάφρο στην πύλη ντ’Αμπουάζ στη διάρκεια μίας φωτογράφησης. Σίγουρα δε θα μπορούσε να φανταστεί ότι οι φοίνικες που ανέδειξε και όλοι μαζί καμαρώναμε για την ομορφιά τους και την απόλυτη ταύτισή τους με την αρχιτεκτονική της μεσαιωνικής πόλης - περιμετρικά της Τάφρου και ιδιαίτερα στην πύλη αυτή - θα αργοπέθαιναν όρθιοι, στο έλεος του ερυθρού ρυγχωτού κάνθαρου, ο ένας μετά τον άλλο κι εμείς θα περιοριζόμασταν μόνο στο ξερίζωμα και την απομάκρυνσή τους και ίσως αύριο μετά από μελέτες προτείνοντας την αντικατάστασή τους, επιτέλους…με πλατάνια.
Οι δολοφόνοι των φοινικόδεντρων
Η ανάγκη για καλλωπισμό των εξωτερικών δημόσιων και ιδιωτικών χώρων οδήγησε στην εισαγωγή φοινίκων από τρίτες χώρες και κυρίως από την Αίγυπτο. Ωστόσο, μαζί με τους φοίνικες ήρθε και ένα άσχημο παράσιτο που ονομάζεται ερυθρός ρυγχωτός κάνθαρος των φοινικοειδών (Rhynchophorus ferrugineus).
Όντας άτρωτο στα παρασιτοκτόνα και δίχως καμία άλλη θεραπεία να είναι ουσιαστικά αποτελεσματική, ο κάνθαρος έχει οδηγήσει σε εξόντωση ένα μεγάλο ποσοστό των φοινίκων της Ρόδου. Ήδη, σε σημαντικά σημεία της πόλεως, εκατοντάδες φοίνικες – άρρηκτα συνδεδεμένοι με την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Ρόδου – αργοπεθαίνουν αβοήθητοι, παρά τις όποιες προσπάθειες διάσωσής τους. Πιο συγκεκριμένα, σε σημεία όπως αυτό περιμετρικά της Μεσαιωνικής τάφρου, στην πύλη ντ’ Αμπουάζ, πίσω από τη Νομαρχία, στην αυλή του Ευαγγελισμού, στην πύλη της Ελευθερίας, στο πάρκο της Δημοκρατίας καθώς και σε ξενοδοχεία και ιδιωτικούς κήπους η εικόνα είναι απελπιστική. Ο ρυγχωτός κάνθαρος γνωστός για τη δράση του στην Ασία ως παράσιτο για τους κοκοφοίνικες, έφθασε στη Σαουδική Αραβία και στη συνέχεια το 1992, στην Αίγυπτο. Μετά την μαζική εισαγωγή φοινίκων για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004, έκανε την εμφάνισή του και στην Ελλάδα και πιο πρόσφατα στο νησί μας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη χώρα μας – όπως και σε άλλες μεσογειακές χώρες – το παράσιτο αυτό προσβάλλει κυρίως τις χουρμαδιές (Phoenix dactylifera) και τους Κανάριους φοίνικες (Phoenix canariensis).
Ο κάνθαρος αυτός έχει μήκος περίπου 3 εκατοστά και μπορεί να πετάξει για πάνω από ένα χιλιόμετρο δίχως να σταματήσει και παρά το μέγεθός του και τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά είναι σχεδόν αδύνατο να εντοπιστεί, εφόσον ολοκληρώνει τον κύκλο της ζωής του μέσα στον κορμό ενός φοινικόδεντρου.
Τα θηλυκά γεννάνε περίπου 200 αυγά σε τρύπες ή πληγές μέσα στον κορμό του δέντρου. Τα αυγά αυτά επωάζονται και έτσι ξεκινά η ολική καταστροφή του φοίνικα. Πιο συγκεκριμένα, οι χωρίς πόδια νύμφες (που έχουν μήκος 5 εκατοστά περίπου και κρεμώδες λευκό σώμα με καφετί κεφάλι) μπαίνουν στο εσωτερικό του φοίνικα, τρώγοντας το μαλακό και χυμώδη ιστό του δέντρου κάνοντας στοές και μεγάλες κοιλότητες. Η διαδικασία αυτή μπορεί να κρατήσει από έναν έως τρεις μήνες και οι ενήλικοι κάνθαροι εμφανίζονται δύο με τρεις εβδομάδες αργότερα. Συνολικά, χρειάζεται περίπου τέσσερις μήνες για να καταστραφεί ολοκληρωτικά ένας φοίνικας.
Ο Νίκος Θυμάκης, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φοινικοειδών και ο Δημήτρης Κοντοβήδας, εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, προσδιόρισαν την ταυτότητα του πλάσματος αυτού. Κάποιες θεραπείες που έχουν προταθεί για την καταπολέμηση αυτού του παράσιτου –δίχως όμως να έχει πιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητά τους και χωρίς να προσφέρουν θεραπεία– είναι οι εξής:
Α. Η εισαγωγή νηματοζώων στις ρίζες των φοινίκων κατά τη διάρκεια της προνυμφικής περιόδου του κάνθαρου.
Β. Το Ιταλικό Πανεπιστήμιο της Κατάνια ανακοίνωσε ότι είχε επιτυχία με τη χρήση ενός οικολογικού παρασιτοκτόνου που αποκαλείται Endoperatia που ψεκάζεται εντός του κορμού και το οποίο δοκιμάζεται στην Ελλάδα.
Γ. Η χρήση παγίδων φερομόνης που καλύπτεται με ίνες φοινικιάς για να διεγείρει το ενδιαφέρον του εντόμου.
Ο μόνος σίγουρος τρόπος να περιοριστεί η εξάπλωση του καταστροφικού αυτού παρασίτου είναι η απαγόρευση εισαγωγής φοινίκων από χώρες εκτός Ευρώπης, σύμφωνα με την Οδηγία της Ε.Ε. 2007/365/ΕΚ, ενώ οι εισαγωγές εντός Ευρώπης θα πρέπει να συνοδεύονται από ένα φυτοϋγιεινομικό πιστοποιητικό. Προς το παρόν μονάχα στην Κρήτη ισχύει η παραπάνω Οδηγία, ενώ η υπόλοιπη Ελλάδα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί.
Τέλος, ως εναλλακτική πρόταση στην αγορά μίας χουρμαδιάς ή ενός Κανάριου φοίνικα είναι η επιλογή αγοράς ενός Μεσογειακού γηγενή φοίνικα νάνου (Chamaeops humulis) ή ενός Μεξικανού φοίνικα (Washingtonia robusta), μια και οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι φοίνικες που έχουν πιο λεπτό κορμό μπορεί να είναι πιο ανθεκτικοί στην επιμόλυνση.
Πηγές: Ευχαριστούμε θερμά τον κο. Δημήτρη Γρηγοριάδη για τη βοήθειά του.
0 comments:
Post a Comment